Sociaal Competentiemodel

Aanpak vanuit het Sociaal Competentiemodel

In veel organisaties en instellingen zoals jeugdzorg, jeugdgevangenis, psychiatrie etc. werkt men met het sociaal competentiemodel. De visie van dit model geeft weer dat het nooit te laat is om, aan jong volwassenen die problemen tegenkomen in hun ontwikkeling, hulp te bieden. Deze groep mensen kan men een begeleiding/behandeling aanbieden die hen nieuwe vaardigheden aanleert zodat hun mogelijkheden vergroot worden en ze daardoor weer adequaat kunnen functioneren in de maatschappij.

De ideale situatie

Jong volwasenen moeten bepaalde ontwikkelingstaken in hun leven volbrengen. Deze zijn karakteristiek voor een bepaalde fase in hun leven en worden bepaald door veranderingen op psychisch, biologisch en sociaal vlak.

Een aantal voorbeelden van die ontwikkelingstaken zijn:

  • Zich zelfstandig kunnen aankleden
  • Vrienden kunnen maken en houden
  • Rekening kunnen houden met anderen
  • Zinvol kunnen invullen van vrije tijd
  • Bepalen van autonomie
  • Vorm kunnen geven aan intimiteit en seksualiteit
  • Goed voor zichzelf kunnen zorgen
  • Zelfstandig kunnen zijn, denken en wonen
  • Verantwoordelijk kunnen zijn voor het eigen gedrag
  • Kunnen omgaan met geld
  • Om kunnen gaan met autoriteiten en instanties

Wanneer jong volwasenen deze ontwikkelingstaken goed doorlopen zullen ze later evenwichtiger (balans) in het leven staan.

Hoe het echter ook kan

Het kan ook dat er ergens in die ontwikkeling iets niet helemaal goed is gegaan. Dit kan doordat ze bijvoorbeeld een bepaalde aangeboren stoornis hebben, een ongunstige opvoedingssituatie of een trauma hebben opgelopen. Dit uit zich meestal in probleemgedrag tot ernstige gedragsproblemen met agressie.

Er is dan sprake van een onbalans.

Wat bedoeld wordt met competentie

Competentie kan men zien als een balans: de balans tussen taken en vaardigheden. Wanneer men de juiste vaardigheden bezit om taken goed uit te voeren staat de balans in evenwicht. Is het evenwicht in onbalans dan bezit men te weinig vaardigheden om taken op een adequate manier te kunnen uitvoeren.

De kracht van het sociaal competentiemodel

In o.a. de jeugdzorg, een jeugdgevangenis, de psychiatrie en de hulpverlening, wordt dit model veelvuldig toegepast. Het is een methode waarmee jong volwassenen vaardigheden voor de toekomst aanleren. In het model wordt de nadruk gelegd op het leren waarbij het gericht is op het vergroten en/of verstevigen van de (sociale) competenties van de jongeren. Het adequate gedrag wat al te zien is wordt vergroot en uitgebreid, het inadequate gedrag wordt genegeerd. Bij het aanleren van nieuw gedrag wordt zo dicht mogelijk aangesloten bij het gedrag wat de jongeren al kennen en waarmee ze succes hebben gehad in het dagelijks leven. Dit wordt gedaan door het bekrachtigen van positief gedrag en negeren van negatief gedrag. Vervolgens reik je de jongeren een alternatief aan voor dat negatieve gedrag. Je gaat hierover met hen in gesprek en samen stel je doelen op om aan te werken. Voordat je met een individuele begeleiding / behandeling begint is het eerst noodzakelijk om vast te stellen welke vaardigheden ze al beheersen en welke nog aangeleerd moeten worden. Het Sociaal Competentiemodel houdt hierbij rekening met de persoonlijkheid, de individuele mogelijkheden, de leefsituatie en het gedrag. Het doel is dat de jongeren met het vergroten en uitbreiden van het adequate gedrag zich dusdanig gaan gedragen dat ze zich in hun dagelijks functioneren zo goed mogelijk kunnen handhaven en zich verder kunnen ontwikkelen. Door de vaardigheden (gedrag) die ze hebben geleerd zijn ze opgewassen tegen de taken (sociaal) waarvoor ze staan.

Als leidende methodiek binnen ons centrum hebben wij gekozen voor het Sociaal Competentiemodel. Dit betekent echter niet dat wij star vasthouden aan deze vorm van aanpak maar dat dit ook zeer zeker afhankelijk is van de individuele cliënt en de omstandigheden.